Nee, je mag geen airco installeren zonder STEK-certificaat als dat systeem koudemiddel bevat dat onder de F-gassenverordening valt. De wet verplicht iedereen die werkt met gefluoreerde broeikasgassen (F-gassen) om aantoonbaar gecertificeerd te zijn. Zonder geldig certificaat riskeer je een boete en mag de installatie wettelijk gezien niet worden uitgevoerd.
Dit geldt voor verreweg de meeste aircosystemen die in woningen en bedrijfspanden worden geplaatst. In dit artikel vind je antwoord op de meest gestelde vragen rondom het STEK-certificaat: wat je wel en niet mag doen, hoe je het certificaat haalt en wat het kost.
Wat zijn de wettelijke gevolgen van installeren zonder STEK-certificaat?
Installeren zonder STEK-certificaat is een overtreding van de Europese F-gassenverordening (EU 517/2014) en de Nederlandse uitvoeringswet. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) handhaaft deze regelgeving actief. Bij een overtreding riskeer je een boete die kan oplopen tot enkele duizenden euro’s, afhankelijk van de ernst en herhaling.
Naast de directe boete zijn er verdere gevolgen. Een installatie die is uitgevoerd door een niet-gecertificeerde monteur is technisch en juridisch niet conform. Dit kan problemen geven bij garantieclaims van de fabrikant, bij verzekeringen en bij eventuele aansprakelijkheid als er later iets misgaat met het systeem. Opdrachtgevers die bewust een niet-gecertificeerde monteur inhuren, kunnen eveneens aansprakelijk worden gesteld.
Voor zelfstandigen en installatiebedrijven is het risico extra groot. Een bedrijf dat werkt met F-gassen heeft een bedrijfscertificaat nodig, en de monteurs die het werk uitvoeren dienen elk een persoonlijk STEK-certificaat te bezitten. Ontbreekt een van beide, dan mag het bedrijf de werkzaamheden formeel niet aanbieden.
Welke werkzaamheden mag je wel uitvoeren zonder STEK-certificaat?
Zonder STEK-certificaat mag je werkzaamheden uitvoeren aan aircosystemen waarbij je het koudemiddelcircuit niet opent en niet in contact komt met F-gassen. Denk aan het monteren van binnenunits, het trekken van leidingen, het aansluiten van elektra en het ophangen van buitenunits, zolang het koudemiddelcircuit gesloten blijft.
Concreet mag je zonder certificaat onder andere:
- Binnenunits en buitenunits fysiek monteren en bevestigen
- Elektrische aansluitingen verzorgen (mits je daarvoor bevoegd bent)
- Condensaatafvoer en behuizing plaatsen
- Systemen aan de buitenkant reinigen en filters vervangen
Zodra je het koudemiddelcircuit opent, lekt, vult of controleert op lekkage, ben je wettelijk verplicht gecertificeerd te zijn. In de praktijk betekent dit dat een volledige airco-installatie waarbij ook het koudemiddel wordt aangesloten of bijgevuld, altijd een STEK-gecertificeerde monteur vereist.
Welk certificaat heb je nodig om airco’s te mogen installeren?
Om airco’s volledig te mogen installeren, inclusief het werken met koudemiddelen, heb je een STEK-certificaat categorie I nodig. Dit is het meest uitgebreide certificaat en geeft je toestemming om te werken met alle hoeveelheden F-gassen, inclusief het installeren, onderhouden, controleren op lekkage en terugwinnen van koudemiddel.
STEK staat voor Stichting Erkenningsregeling Koeltechnische Bedrijven en beheert de certificering in Nederland. Er zijn meerdere categorieën, maar voor de installatie van split-aircosystemen in woningen en utiliteitsgebouwen is categorie I de standaardvereiste. Categorie II en lager zijn beperkt tot systemen met kleinere koudemiddelhoeveelheden en geven onvoldoende bevoegdheid voor de meeste gangbare aircotoepassingen.
Het STEK-certificaat is een persoonlijk certificaat. Naast dit persoonlijke bewijs heeft het installatiebedrijf zelf ook een bedrijfscertificaat nodig om als bedrijf F-gassen te mogen hanteren en koudemiddel te mogen inkopen.
Hoe lang duurt het om een STEK-certificaat te halen?
De doorlooptijd om een STEK-certificaat categorie I te halen varieert, maar reken gemiddeld op een voorbereiding van enkele weken tot twee maanden, afhankelijk van je voorkennis en de beschikbaarheid van examens. De opleiding zelf duurt doorgaans twee tot vijf dagen, gevolgd door een theorie- en praktijkexamen bij STEK.
Heb je al een achtergrond in de installatietechniek of koeltechniek, dan kun je de lesstof sneller doorlopen. Zonder technische basiskennis is een langere voorbereidingsperiode realistisch. Sommige opleidingen bieden een versneld traject aan waarbij theorie en praktijk compact worden aangeboden, zodat je binnen een week klaar bent voor het examen.
Het examen zelf wordt afgenomen door STEK en bestaat uit een theorietoets en een praktijkproef. Na het slagen ontvang je je persoonlijk certificaat, waarna je direct bevoegd bent om met F-gassen te werken. Het certificaat is tien jaar geldig, waarna hercertificering vereist is.
Wat kost een STEK-certificaat en wie betaalt het?
De kosten voor een STEK-certificaat categorie I bestaan uit opleidingskosten en examenkosten. De opleiding kost doorgaans tussen de 500 en 1.200 euro, afhankelijk van de aanbieder en het format. De examenkosten bij STEK komen daarbovenop en bedragen enkele honderden euro’s. In totaal rekent een monteur gemiddeld op 800 tot 1.500 euro voor het volledige traject.
Wie betaalt, hangt af van de situatie. In de meeste gevallen vergoedt de werkgever de kosten, omdat de certificering noodzakelijk is voor de bedrijfsvoering. Voor zelfstandigen zijn de kosten fiscaal aftrekbaar als beroepskosten. Werkgevers in de installatiesector kunnen daarnaast gebruikmaken van de SLIM-subsidie of OSR-subsidie via Wij Techniek om opleidingskosten te verlagen.
Waar kun je een erkende STEK-opleiding volgen?
Een erkende STEK-opleiding kun je volgen bij opleidingsinstituten die door STEK zijn goedgekeurd als examenlocatie of voorbereidingsinstituut. STEK publiceert op haar eigen website een overzicht van erkende aanbieders in Nederland. Het is belangrijk te kiezen voor een aanbieder die de opleiding afstemt op het daadwerkelijke STEK-examen, zodat je goed voorbereid bent.
Let bij het kiezen van een opleiding op de volgende punten:
- Erkenning door STEK als bevoegde opleidingsinstelling
- Beschikbaarheid van praktijkonderwijs in een goed uitgeruste werkplaats
- Mogelijkheid tot flexibele planning of versnelde trajecten
- Begeleiding bij de examenvoorbereiding
Hoewel het STEK-certificaat buiten het directe vakgebied van installatietechniek gas valt, zijn er raakvlakken voor monteurs die werkzaam zijn in de bredere installatiesector. Wie al werkt in de installatietechniek en overweegt zijn vakgebied uit te breiden naar koeling en klimaatbeheersing, kan dit combineren met bestaande vakroutes.
Hoe IW Nederland helpt met hercertificering Vakmanschap CO
IW Nederland richt zich op de installatiesector en begrijpt de druk die monteurs ervaren als een certificaat dreigt te verlopen. Voor monteurs die werken aan gasgestookte toestellen biedt IW Nederland een praktijkgerichte aanpak voor het verlengen van het Bewijs van Bekwaamheid Vakmanschap CO, ook wel de CO-vrij pas genoemd.
Concreet helpt IW Nederland met:
- Erkende hercertificeringstrainingen voor gasgestookte toestellen op een van de meer dan 40 trainingslocaties in Nederland
- Praktijkgerichte begeleiding door vakkundige instructeurs met actuele kennis van de installatiesector
- Flexibele planning zodat je zo min mogelijk werkdagen mist
Of je nu je CO-certificaat wilt verlengen, je vakmanschap wilt aantonen of als werkgever meerdere monteurs wilt laten hercertificeren: IW Nederland biedt een duidelijk traject met persoonlijke begeleiding van begin tot eind. Neem contact op met IW Nederland om te bespreken welke route het beste bij jouw situatie past.